Zijn cryptomunten slecht voor het milieu?

En welke rol spelen zij in de energietransitie?

Het eerst, en misschien wel meest logische antwoord op die vraag is, ja. Eerder dit jaar konden we namelijk al lezen dat bitcoins meer stroom verbruiken dan heel Nederland bij elkaar.. Sommige zien hierin ook het einde van de Bitcoin snel naderbij komen; Sorry Jack, Bitcoin will not become the global currency.

Dat is best schrikken natuurlijk.

Blockchain gaat ons leven veranderen

Voor een goed oordeel moeten we echter kijken naar de achterliggende technologie. De achterliggende technologie van crypto geld is de Blockchain. Met de blockchain technologie kun je informatie opslaan en altijd controleren dat je dat gedaan hebt. In feite is de blockchain een soort grote database, zonder eigenaar. Informatie kun je wel opslaan, maar niet meer verwijderen.

Als de opgeslagen informatie gewijzigd wordt kan iedereen dat zien. Nieuwe informatie kan altijd worden toegevoegd. Het wijzigen en toevoegen van informatie kost rekenkracht. Voor die rekenkracht moet je betalen.

Transacties

Om iets te kunnen schrijven in de blockchain moet je een transactie uitvoeren. Ook zo’n transactie moet je betalen. Daarnaast is een transactie alleen geldig als deze door andere computers in het netwerk bevestigt is. Is een transactie eenmaal bevestigt dan kun je deze niet meer verwijderen.

Hashcode

Voor elke wijziging (transactie) in de blockchain wordt een uniek code (hashcode) aangemaakt.

Smart contract

Een smart contract is een digitale afspraak, die betaald wordt in cryptomunten. De blockchain controleert of de betaling (tijdig) is uitgevoerd en zorgt vervolgens dat de afspraak wordt nagekomen.

Hotel reservering

In de blockchain zou je bijvoorbeeld hotelreserveringen met smart contracts kunnen vastleggen. Iemand die een hotelkamer wil boeken stort bitcoins (of) andere altcoins in het contract en ontvangt vervolgens de digitale code (sleutel) van zijn hotelkamer op het juist moment. Het smart contract garandeert enerzijds dat de huurder zijn digitale munten terugkrijgt als de sleutel niet tijdig geleverd wordt en anderzijds dat de verhuurder zijn digitale munten krijgt als de sleutel verzonden wordt.

Verschillende blockchains

De bekendste blockchain is de bitcoin. Daarnaast is er bijvoorbeeld de blockchain van Ethereum. Ethereum, de brandstof voor de Ethereum blockchain is tegenwoordig de 2e digitale munt. Ethereum kunt je net als Bitcoins minen.

ICO’s

Een Crypto ICO (Initial Coin Offering) is een bedrijf (of organisatie) die i.p.v. aandelen digitale munten (altcoins) uitgeeft. Lees ook: the key differences of Crypto ICO vs. Stock IPO. De meeste nieuwe ICO’s zijn tegenwoordig gebaseerd op Ethereum blockchain. De digitale munten of tokens kun je veelal verkrijgen via een Smart contract. Met de tokens kun je in de volgende fase gebruik maken van de diensten van de ICO. Als de ICO succesvol is zullen de tokens in waarde kunnen stijgen.

Eco Coin, de groene cryptovaluta

Dat een Crypto ICO op termijn ook juist milieuvoordeel kan hebben wil Eco Coin laten zien. Deze virtuele munt is gekoppeld aan bomen, net zoals ‘echt’ geld in theorie gekoppeld is aan goud. Elke Eco Coin wordt gedekt door een boom. Je kunt in deze ICO investeren met bomen en geld (fiat currencies).

De prijs van de blockchain technolgie

Het minen van digitale munten en het verifiëren van transacties kost dus stroom. Zolang we de stroom die we nodig hebben niet duurzaam opwekken hebben digitale munten dus een negatief effect op het milieu. Voor het langere termijn effect op het milieu moeten we wat meer out of de box gaan denken. Want dankzij de blockchain kunnen we straks bijvoorbeeld geld lenen zonder bank, (duurzame energie) inkopen en verkopen zonder energieleverancier, veilig medische gegevens opslaan, huizen verhuren, auto’s huren, sportprestaties en gezondheid vastleggen, en kan de reiswereld veranderen.

Winding Tree

Neem Winding Tree als voorbeeld een platform voor aanbieders van transport (vliegreizen). Het belooft verkoop van vliegtickets zonder kostbare intermediairs (en bottlenecks in de gegevensoverdracht). Als die kostbare intermediairs verbruiken ook stroom, dus voor een goed oordeel over de milieubelasting zul je ook moeten kijken naar het netto effect op de langere termijn.

Is de blockchain technolgie disruptief?

Indien we accepteren dat de blockchain technologie een disruptieve technologie is met effecten vergelijkbaar met het ontstaan van internet, dan maakt het eigenlijk niet uit hoeveel stroom het kost. Dan is de vraag eigenlijk: Hoe wekken we de benodigde energie duurzaam op?

Geef blockchain een plek binnen de energietransitie

Het lijkt er steeds meer op dat de blockchain technologie inderdaad disruptief en blijvend is. Ook het feit dat overheden druk aan de slag zijn gegaan de regulatie en wetgeving rondom digitale munten en ICO’s in bredere zin is hiervoor een belangrijk signaal.

Blockchain

Blockchain kent geen grenzen. Iedereen met internetaansluiting kan meedoen. Toepassing en financieel rendement uit de technologie zijn sterk gerelateerd aan de stroomprijs. Op microniveau zouden consumenten die zelf decentrale stroom opwekken daarvan dus kunnen profiteren. In het grotere geheel zouden landen die hun energietransitie snel en succesvol doorvoeren ook extra kunnen profiteren van de blockchain technologie. Overigens gaat al heel lang het gerucht dat Zweden werkt aan een eigen digitale munt.

Rekenkracht in de bebouwde omgeving

Voor een succesvolle energietransitie en met het oog op de toekomst van de blockchain technologie kun je dus gaan nadenken over het ‘slim’ integreren van computerkracht in de bebouwde omgeving. Warmte is immers een restproduct van rekencapaciteit, al dan niet in de vorm van GPU’s. Bedrijven als Nerdalize uit Delft zijn daar al mee bezig. Zij richten zich echter nog niet op de blockchain.

Miner als kachel

Door de liquid cooling techniek zijn de miners Comino van ook bruikbaar als kachel.

Bitcoins minen met schone energie

Sinds april 2018 is er een nieuwe speler in de markt voor cloudmining. Hashmonster.io bevindt zich in Zweden. Volgens haar eigen website draaien de bitcoinminers op schone en goedkope energie. Aanmelden kun je via de volgende link: https://www.hashmonster.io/join/71816/

Een andere kijk op het minen van Ethereum

Als je (alt)coins gaat minen heb je al snel de neiging te kijken naar de (potentiële) inkomsten per dag.

Stel dat je een GPU koopt voor 550Euro, waarmee je met 60MH/s Ethereum kunt minen. Zo’n kaart verbruikt 160Watt. Dan kun je uitreken op Cryptocompare.com, dat je met een stroomprijs van 0.21E/kWh ongeveer $ 18.48 per maand zou kunnen verdienen. Omgerekend is $18.48 ongeveer gelijk aan 15.03Euro. Kortom 550 / 15.03 = 36.59 maanden. Wat neer komt op ruim 3 jaar.

Opbrengsten van Ethereum minen

Maar de koers van Ethereum zal misschien stijgen?

De kans dat de koers van Ethereum stijgt is inderdaad aannemelijk. Dan lijkt de bovenstaande berekening natuurlijk positiever te worden. Echter als de Ethereumkoers stijgt, dan kun je misschien beter in Ethereum zelf investeren.

Voor de 550Euro in het bovengenoemde voorbeeld kun je nu (12 maart 2018) 0,9196583 ETH kopen. En met de GPU van 60MH/s mine je maar 0,8096ETH per jaar! Ook in dat geval is je terugverdientijd dus langer dan een 1 jaar! Ongeacht de Ethereum nu wel of niet in waarde stijgt. Na ruim 13 maanden, begint je vermogen in Ethereum natuurlijk wel te groeien. Is de prijs in die 13 maanden inderdaad (flink) gestegen begin je vanaf dat moment natuurlijk wel extra te profiteren! Maar let op, in deze berekening is geen rekening gehouden met de kosten voor de stroom die je nodig hebt!

Verder heb ik in het bovenstaande voorbeeld ook geen rekening mee gehouden het het feit dat het minen steeds moeilijker zal worden. Daarom zal werkelijke terugverdientijd dus nog langer dan 13 maanden zijn!

Waardestijging herinvesteren

Als de waarde van Ethereum, binnen je terugverdientijd inderdaad flink stijgt. Dan kun je die stijging (in Euros) van je reeds geminde coins natuurlijk herinvesteren in extra GPU’s. Indien de koers blijft stijgen kun je zo extra en sneller profiteren van het minen. Op het herinvesteren kom ik later nog terug als ik het heb over Cloudmining bij hashflare.io.

Stroomprijs

In het bovenstaande voorbeeld ga ik er eigenlijk vanuit dat de GPU bij je thuis staat. Thuis betaal je +/- 0.21E/kWh, tenzij je bijvoorbeeld zonnepanelen hebt. Je GPU staat dan misschien op zolder of in de schuur. Zo’n GPU maakt geluid (herrie) en geeft warmte af. Dat laatste kan ook een mogelijk voordeel zijn, maar daar kom ik later nog eens op terug.

Je miner in een hostingcentrum

Door je miner (GPU’s) te plaatsen in een hostingcentrum kun je behoorlijk besparen op je kosten voor elektriciteit. Prijzen beneden de 0.15E/kWh zijn zeker mogelijk bij het plaatsen van meerdere GPU’s. Heb je hiervoor interesse dan kun je mij altijd even een e-mail sturen. Minder betalen aan elektriciteit zal je terugverdientijd aanzienlijk korter maken.

Cloudmining

In plaats van zelf te investeren in hardware kun je ook kiezen voor cloudmining. Bij cloudmining sluit je een contract voor het aantal MH/s dat je wilt gaan minen. Bij cloudmining is de meest gestelde vraag “scam or legit”. Regelmatig wordt er gewaarschuwd voor ponzifraude.

Ponzifraude is een methode om mensen op te lichten door een belegging aan te bieden waarbij de uitbetaalde gelden (deels) worden gefinancierd uit de inleg van nieuwe klanten. Vaak biedt de oplichter daarbij een rendement aan dat erg hoog is bij een laag voorgespiegeld risico.

Desondanks zijn er op dit moment twee aanbieders van cloudmining, die waarschijnlijk legaal kunnen zijn. Dit zijn Genesis Mining en het al eerder genoemde hashflare.io.

Is hashflare.io een lucratieve manier om in (alt)coins te investeren?

Samengevat biedt hashflare.io een kans om meer coins te verkrijgen dan je er instopt. Je voordeel is niet groot en daardoor ligt het grootste voordeel vaak bij de initiële korting die je kunt krijgen bij het afsluiten van je contract.

Op dit moment krijg je 10% korting als je de kortingscode HF18SPRNGSL10 gebruik bij aanmelding op hashflare.io.

Bij het afsluiten van een contact moet je er rekening mee houden dat de contacten een looptijd hebben van 1 jaar. Daarnaast is er een relatief hoge drempel ingesteld voor het uitbetalen. In het geval van Ethereum kun je alleen je coins opnemen als je saldo hoger dan 0.1006ETH is. Voor meer informatie en uitgebreidere berekeningen verwijs ik je graag naar mijn blogpost Is hashflare.io een lucratieve manier om in (alt)coins te investeren?

Genesis cloudmining

Op dit moment zijn bij Genesis Mining alleen pre-orders mogelijk. Zodra ik heb kunnen testen of deze service ook werkelijk uitbetalingen doet, kom ik daar op terug. Gebruik bij het aanmelden eventueel code rIHuls.

Vragen?

Ik schrijf hier over het minen van bitcoins en andere altcoins omdat ik geloof dat de achterliggende blockchain technologie de toekomst heeft. De blockchain technologie zal in mijn ogen de wereld gaan veranderen, zoals ook internet dat heeft gedaan. Juist in de tijd dat overheden wereldwijd gaan nadenken voor regulering en wetgeving is volgens mij de tijd aangebroken dat we de blockchain technologie en digitale munten niet meer langer negeren. Stuur mij gerust een e-mail als je nog andere vragen hebt.

Is De Groene Cup really more sustainable than disposable tampons or pads?

De Groene Cup, “The Green Cup” in English, is a reusable menstrual cup. De Groene cup is a small cup made of medical-grade silicone that is inserted into the vagina much like a tampon, but lower, and sits at the base of the cervix collecting menstrual fluid. One cup can serve a woman for multiple years.

We introduced De Groene Cup in The Netherlands and Belgium in 2016. Nowadays we do also sell it to women in Germany, France, UK and many other countries. The manual of De Groene cup is available in Dutch, German in English. The more we sell the more questions we got. Many people, like customers and journalists, already ask us questions like: Is it really more sustainable? What about the cleaning? Etc. Some of them also refer to the coffee mug dilemma [1], which claims that the environmental impact of a reusable drinking cups (ceramic, glass and reusable plastic) and two types of disposable cups (paper and polystyrene foam) is nearly the same because of you will have to wash it out every time you used it.

Well, let’s calculate it! Tampons of 100% cotton are more sustainable than regular tampons from major corporations such like Johnson & Johnson and Procter & Gamble, which contain not only cotton but also plastics and other materials. [2] So, we will compare the environmental impact of 100% cotton tampons versus De Groene Cup a menstrual cup made of 100% silicone. To make a comparison which makes sense we’ll calculate the energy the produce and use these products. I’ll use the Mega-Joule (MJ) unit for the energy required to make comparing more easy.

First the 100% cotton tampons. It requires 55MJ to produce 1kg cotton. [3] When a single tampons weights 5gram and a average women uses 20 tampons for a complete menstruation (full cycle). The preceding means that a menstruation cycle costs 5.5MJ when using tampons made of 100% cotton.

Now De Groene Cup. De Groene cup is made of 100% siliconen. The energy required to produce 1kg siliconen is 235MJ. [4] A menstrual cup of siliconen weights about 15 grams. So, you’ll need 3.5MJ to produce a single menstrual cup made of siliconen. When you use such a menstrual cup a full menstruation cycle, you’ll have to clean it with (hot) water 10 times. Each time you clean your menstrualcup with drinking water you’ll spent about 230kJ. [5] So a full menstruation cycle requires 2.3KJ to clean.
Most women sterilize their De Groene Cup at the end of their period. You can sterilize your menstrual cup in the microwave. Boiling your menstrual cup for 3 minutes on 900Watt requires 0.162MJ.

As you can see it will be require a little more energy to produce one menstrual cup made of siliconen than to produce 20 tampons made of 100% cotton. But… you’ll have to produce 20 new tampons evergy cycle again whilst a menstrual cup can be used for years. Cleaning the cup requires only about 2.5MJ, so this can not offset beyond using new tampons every cycle.

When using De Groene Cup for more than even one cycle, you’ll start reducing your ecological footprint already!!

Notice that the above calculating is only a simplification, also converting the raw materials, transport, packaging, etc. requires energy. Also these costs will repeat each period when using disponsable tampons or pads. Tampons of most brand are separately sealed in platics too.

At the end of the life span of your De Groen Cup you can not easily recycle your Cup, but some suggestions can be found. [6] Also realize that many sanitary napkins, tampons and applicators are dumped wrapped in plastic bags which can take centuries to biodegrade. [7].

Try it yourself

Women from the Netherlands and Belgium can order a De Groene Cup at webvrouw.nl and cutecotton.nl. Women from other countries can order at menstrualcups.eu. De Groene Cup is also available at bol.com and Amazon.

End notes:

[1,7] Reusable vs. Disposable Cups – Tufts Office of Sustainability | Institute for Lifecycle Energy Analyse | University of Victoria, 1994 | [ONLINE] Available at: http://sustainability.tufts.edu/wp-content/uploads/Comparativelifecyclecosts.pdf

[2] The Ecological Impact of Feminine Hygiene Products | Shreya | Havard Business School, 2016 | [ONLINE] Available at: https://rctom.hbs.org/submission/the-ecological-impact-of-feminine-hygiene-products/

[3] Estimating the carbon footprint of a fabric | O Ecotextiles, 2011 | [ONLINE] Available at: https://oecotextiles.wordpress.com/2011/01/19/estimating-the-carbon-footprint-of-a-fabric/

[4] How much energy does it take (on average) to produce 1 kilogram of the following materials? | LOW-TECH MAGAZINE, 2014 | [ONLINE] Available at: http://www.lowtechmagazine.com/what-is-the-embodied-energy-of-materials.html

[5] Energy Requirements of Disposable Cups vs. Reusable, and Required # of Reuses to Break-even | Jason Munster’s Energy and Environment Blog, 2012 | [ONLINE] Available at: http://www.jasonmunster.com/disposable_cups-1/

[6] How To Recycle A Menstrual Cup | Rubycup.com | Lara Elena Thiele, 2016 | [ONLINE] Available at: http://rubycup.com/blog/how-to-recycle-a-menstrual-cup/

Eindelijk naar NOM!

Laagakkerstraat 1 Goed nieuws voor ons, na een lange zoektocht gaan we in 2017 eindelijk beginnen aan de NOM renovatie van ons “Droompaleis”. Waarom ik dat wil? In de eerste plaats omdat het kan. Op de langere termijn hoeft het niet (te) veel te kosten, een deel van de renovatie en opwekcapaciteit kan immers betaald worden uit de besparing van de gasrekening. Door NulOpdeMeter (NOM) te gaan, kunnen we hopelijk ook anderen mensen inspireren en laten we niet onbelangrijk ook onze kinderen zien hoe het moet. Als bestuurder van Energie Coöperatie 073 (EC073) ervaar ik ook dat het energiezuinig maken van de woningvoorraad achter loopt bij de doelstellingen. Niet alleen in ‘s-Hertogenbosch overigens. Graag draag ik zelf ook actief bij om dit te veranderen.

Met zijn allen zijn we hard op weg het klimaat onomkeerbaar te veranderen, los van de gevolgen daarvan, is dat iets waaraan ik en mijn gezin niet willen bijdragen. Niks doen is geen optie, dus daarom gaan we hard aan de slag! Lees hier hoe wij aan de slag gaan met o.a. in2ecobuildings en de gemeente ‘s-Hertogenbosch.

Ons huis

Wij zijn in 2010 in Orthen gaan wonen. We wonen in een min of meer vrijstaand huis uit 1960. Nadat we het huis kochten begon de eerste renovatie en hebben we gekozen voor vloerverwarming (lage temperatuur) en de eerste isolerende maatregelen genomen. Daarna volgde de duurzame opwek, we kozen hiervoor zonnepanelen (2000kwh) en winddelen van de windcentrale (5000kwh). Daarmee wekten we dus direct al meer stroom op dan we gebruikten en ontstond een wat vreemde situatie. Ondanks het overschot aan stroom betaalden we nog steeds voor gas, De winddelen leverden wel stroom, maar deze stroom bleef belast. Later zal ik nog nader op de Winddelen ingaan. De realisatie van een elektrische deelauto met het stroomoverschot is tot op heden nog niet gelukt. Voor dit project ben ik ook afhankelijk van de pilot verlengde privaat aansluiting (VPA) van de gemeente ‘s-Hertogenbosch.

De volgende stap

De oplossing voor de volgende stap lag duidelijk bij het gas, gebruikt voor verwarmen, warm water en koken. De zoektocht startte bij een keukentafelgesprek van EC073, dat leverde een helder rapport over de mogelijkheid om te komen tot besparing en mogelijke comfort verbeteringen. NOM kwam hierbij nog niet direct in zicht. Dat laatste zat mij dwars en was aanleiding om verder te blijven zoeken. Vanuit zo’n keukentafelgesprek volgen in eerste instantie stapsgewijze aanpassingen, die energie besparen en wooncomfort verhogen. Maatregelen zouden non-regret (geen spijt achteraf) moeten zijn. Zo is het in het proces bijvoorbeeld niet handig eerst zonnepanelen te leggen en daarna pas je dak te vervangen, etc.

De afgelopen jaren heb ik gesprekken gevoerd met verschillende aanbieders van losse maatregelen en totaalpakketten. Reimarkt dat zich richt op rijtjeswoningen biedt pakketten comfort/besparing, maar goed ik heb geen rijtjeswoning. Bij andere aanbieders miste ik vaak een totaalvisie. Op vragen als; “ben ik dan NOM” kreeg ik vaak te horen: “Nee maar je bent wel een eind op weg….”. Veelal zit de aanpak ook in eerst isoleren en energieverbruik verlagen en dan pas starten met opwekken. Een logische aanpak maar niet praktisch en financieel ingewikkeld als het je eigen huis en rekeningen zijn. De truc is en blijft in mijn ogen toch je investeringen betalen uit je gasrekening. De gasrekening bestaat voor een groot deel uit vaste lasten, dus is er in mijn ogen ook maar een oplossing; de 1e investering moet je in een klap van het gas halen, geen tussenstappen!

Vanuit die visie was het nog moeilijker aanbieders te vinden. Aanbieders van warmtepompen komen bijvoorbeeld met hybride oplossingen (nog steeds een gasaansluiting nodig), enorm dure systemen en ingrijpende verbouwingen of adviseren simpelweg ook eerst door te gaan met isoleren. In dat laatste is er overigens ook een risico, dat de isolatiemaatregelen later belemmerd werken voor het te kiezen warmte- en ventilatiesysteem. Andersom is er natuurlijk een risico dat je kiest voor een te “zwaar” systeem voor warmte (de warmtepomp) als je daarna door blijft gaan met isoleren en besparen. Ik vind dat laatste risico acceptabel t.o.v. de voordelen van direct het gas kunnen afsluiten. Uiteindelijk kwam ik in contact met in2ecobuildings, die mijn visie in grote lijnen deelde en waarmee dus wel een concreet plan gemaakt kon worden.

Aan de slag met in2ecobuildings

De afgelopen maanden vanaf eind 2016 zijn we met in2ecobuildings in gesprek geweest. in2ecobuildings heeft inmiddels al veel ervaring met NOM renovaties en dat is prettig. We begonnen met een nieuw rapport, dat de energiestromen en comfortwensen in kaart bracht. Zo’n rapport geeft helder inzicht in de besparingsmogelijkheden, de energiebehoefte voor en na en natuurlijk de benodigde opwekinstallaties voor stoom en warmte. Uitgangspunt hier is uiteraard ook het afsluiten van het aardgas. Na enkele vervolggesprekken zijn we vervolgens begonnen met het aanvragen van offertes en het in kaart brengen van de mogelijke subsidies. Naast verdere isolatie (o.a. kozijnen, vloer) is het uitgangspunt en basis van het systeem een luchtwarmtepomp met energie- en zonnepanelen.

NOM renovatie subsidie van de Gemeente ‘s-Hertogenbosch

Uiteindelijk heb ik ook een aanvraag gedaan voor de NOM subsidie van de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Deze week kreeg ik te horen, dat deze ook is toegewezen. Daarmee zijn wij de eerste die gebruik gaan maken van deze subsidie! Uiteraard helpt deze subsidie enorm, zonder had ook gekund, maar dit is absoluut een meevaller en een enorme stimulans! Ik had al eerder gekeken naar deze subsidie, maar tot 1 januari 2017 kwamen alleen rijtjeshuizen in aanmerking. Een andere verandering is dat de subsidie nu direct naar ons gaat en niet naar de NOM-aanbieder. Dat laatste maakt het aan de ene kant natuurlijk makkelijker, maar geeft ons anderzijds ook meer verantwoordelijkheid.

Aanvraag van de subsidie

Aanvraag van de subsidie was een leerzaam en uiteindelijk haalbaar proces. De winddelen mochten uiteindelijk niet meetellen voor het behalen van NOM, daarover later nog meer. Vooral nog eens een keer extra nadenken over het uitgangspunt om in te zetten op gasloos en niet eerst volledig op besparen en isoleren en de langere termijn effecten daarvan was bijzonder nuttig. Simpel gezegd: stel je investeert nu een groot bedrag aan duurzame opwek en warmte, hoe lang gaat die installatie dan mee? En moet je over 15 jaar weer een vergelijkbaar bedrag investeren? Hoe verhoudt dit zich tot verbeteringen aan het gebouw die “blijvend” zijn. Zelf denk ik dat het landschap aan mogelijkheden voor zowel isolatie als opwek er over 15 jaar heel anders uit zal zien, verdere standaardisering en ervaring zullen zorgen dat de prijzen dalen en anderzijds zijn gebouwaanpassingen ook niet altijd blijven, kozijnen blijven niet eeuwig zitten, spouwmuurisolatie zakt af en vergaat, etc.

Financiering en andere subsidies

Naast de hier bovengenoemde subsidie maken wij gebruik van een (maximale) duurzaamheidslening van SVn. Er lopen op provinciaal en rijks niveau nog diverse andere subsidies. Hoe wij deze wel en niet gebruiken zal ik later nog eens uitleggen.

Energieopslag

Op dit moment is het openbare elektriciteitsnet mijn opslag. De salderingsregeling maakt dat mogelijk. Het eventueel verdwijnen van deze regeling betekent wel dat we mogelijk op de korte termijn extra zullen moeten investeren in opslagcapaciteit om te zorgen dat we de stroom die we opwekken ook zelf kunnen gebruiken. Ook op dit gebied is te zien dat de markt zich snel ontwikkeld, dus het is een zorg maar geen onoverkomelijke zorg.

Wat nog meer?

Op de uitbouw van het huis willen we een groen dak realiseren. Ook voor groene daken heeft ‘s-Hertogenbosch overigens weer een leuke subsidie. Ik blijf mij voorlopig ook inzetten voor de elektrische deelauto. In potentie heb ik daar straks nog steeds 5000kwh vanuit de winddelen voor beschikbaar, bovendien is zo’n auto natuurlijk ook meteen een accu voor de eerder genoemde energieopslag. Vanuit mijn rol als bestuurder van EC073 en als inwoner van Orthen denk ik dat we als wijk opzoek moeten blijven naar mogelijkheden tot collectieve opwek- en opslagmogelijkheden. Een collectieve zonneweide met de postcoderoos regeling is ook voor Orthen, met een beetje hulp van EC073 en bijvoorbeeld Zayaz heel haalbaar. Orthen is immers al een tijdje een Buurkrachtbuurt, hoog tijd voor de volgende stap verder! Benieuwd wat BCFO hierin kan betekenen.

Overigens worden we niet de eerste NOM woning van Orthen Marja en Tom gingen ons al voor. Zij kozen overigens wel voor de route van eerst isoleren en besparen. Let op; dan hebben we het dus nog steeds over 2 van de zeg 700 woningen in Orthen. Ook in Orthen dus nog een hoop te doen. In de wijk staan nog een aantal woningen van hetzelfde type als wij hebben, deels eigendom van Zayaz. Misschien kunnen die ook aan de slag met onze ideeën en plannen?!

Wat verder?

Komende tijd zal ik mijn ervaringen blijven delen. Graag wil ik andere inspireren om ook aan de slag te gaan. Ook de rapporten en offertes die ik hier noem wil ik graag met je delen. Stuur mij een e-mail (of twitter @bassjobsen) als je ergens iets meer over wilt weten. Beschikbaar zijn o.a. de rapporten van het keukentafelgesprek en in2ecobuildings, diverse offertes van o.a. bouwbedrijf Kollenburg ( bekend van TV 🙂 ), etc. heb je een rijtjeshuis dan heeft Reimarkt je waarschijnlijk een hoop te bieden. Mijn winddelen kwamen dus van de Windcentrale, de zonnepanelen zijn gelegd door Eneco via de Zonzoektdak actie van Natuur & Milieu. Ik heb gesprekken gevoerd met Energieloket de Meierij waar ik niet tevreden over was, maar bijvoorbeeld ook Installatiebureau A.L. van Wijlen uit Sprang-Capelle heeft mij goed geholpen en mooie duidelijke offerte uitgebracht voor een warmtepompsysteem. Met dit bureau kwam ik in contact via de warme huizendagen van opnieuw Natuur & Milieu o.a. i.s.m Greenchoice. Via de winddelen is Greenchoice nu automatisch onze elektriciteitsleverancier, en sinds een tijdje hebben daar ook Bosgecompenseerd gas van.

Zonnepanelen maar niet voldoende kapitaal, je kunt ze ook huren bij Zelfstroom, uit Den Bosch. Leden van EC073 krijgen 10% korting. Aan de slag met je buurt? Neem dan contact op met Buurkracht. In ‘s-Hertogenbosch werkt Buurkracht samen met EC073.

Deelauto Orthen

Ons gezin

Er is meer dan ons huis. Als gezin proberen we zo weinig mogelijk afval te produceren, we composteren en houden kippen voor het GFT-afval. We zijn kritisch in wat we eten en proberen vlees te beperken. En tot slot runnen we een webshop waar we duurzame menstruatiecups verkopen, wat ook weer een hoop afval bespaart. Meiden en vrouwen die ook NOM gaan wonen verstrekken we langs die weg een gratis De Groene Cup.

Save

Wat voor een energieproducent word jij?

Recent onderzoek van CE Delft geeft aan dat consumenten in de toekomst een groot deel van hun energieverbruik zelf kunnen opwekken. De potentie is zelfs enorm. Dat is goed nieuws want daarmee kunnen wij zelf een actieve rol spelen in de energietransitie van fossiel naar renewable.
Hoe gaan we dat vervolgens doen? Iedereen met een eigen dak kan daar zonnepanelen opleggen, wat we tegenwoordig ook massaal doen.

Ongelijkheid

Helpen die panelen de transitie ook vooruit of is het alleen een fancy manier om te laten zien dat je betrokken bent? Daarnaast gaf ik al aan iedereen die een eigen dak heeft, daar ligt ook direct een bezwaar want niet iedereen heeft zo’n eigen dak. Verondersteld dat het hebben van zonnepanelen financiële voordelen heeft, creëert dat dus een kloof tussen mensen met en zonder dak en daarnaast mensen die wel geld vrij kunnen maken voor de investering en de mensen die dat niet kunnen.

Net als tuinieren?

Maar stel we worden allemaal prosument, huurders mogen voor het gemak ook hun dak vrij gebruiken hoe gaan we dan als individuen om met deze verantwoordelijkheid? Misschien ligt er een parallel met het hebben van een tuin? Veel mensen hebben een tuin of een balkon, maar niet iedereen geeft daar dezelfde invulling aan. Je kunt een tuin netjes onderhouden, maar ‘m laat verwaarlozen mag ook, je kunt geld investeren in beplanting en onderhoud of gewoon afwachten wat er komt. De een neemt een tuinman, terwijl de andere overal tegels legt. Geldt dat over een paar jaar ook voor de zonnepanelen? Sommige mensen (laten) ze ophangen en hopen dat het vervolgens de komende 25 jaar wel goed komt, andere gaan hard aan de slag 4x per jaar de ladder op om het oppervlakte te reinigen, etc.

Onderhoud en hypotheek

Ook bij nulopdemeter (NOM) of energieleverende nieuwbouw krijg je te maken met onderhoud, schade en verantwoordelijkheden om je energieproductie op peil te houden. Om te komen tot energieleverende nieuwbouw zijn nog wel andere maatregelen en aanpassingen nodig. De berekening van het maximale hypotheek bedrag zal anders moeten, het hypotheekbedrag wordt immers groter omdat er gebouwd wordt inclusief opwek- en opslagfaciliteiten voor energie, het vrij besteedbaar inkomen van de huiseigenaar veranderd ook, want de maandelijkse energielasten komen te vervallen. De huidige manier van hypotheekrente aftrek wordt nog oneerlijker als ook de rente over je energieopwek belastingaftrekbaar is.

Dat kost tijd en geld… wat levert het op?

Terug naar het tuinvoorbeeld, wie wil gaan tuinieren moet eerst geld (en tijd) in zijn steken, dat zelfde geld voor zonnepanelen of andere vormen van duurzame opwek. Vanaf dat moment gaat de parallel ook mis, want over onze zonnepanelen willen we nu opeens een rendement halen, weten wat de terugverdientijd is, terwijl we daar bij onze tuinhobby nog nooit over nagedachte hebben? Hoe raar is dat? Stroom die je verbruikt is een consumptiegoed, waar je over het algemeen geen rendement over haalt. Net als bij andere consumptiegoederen kun je kiezen voor je leverancier, merk en soort en op die manier en persoonlijke afweging maken. In plaats van een siertuin kun je natuurlijk ook een moestuin beginnen. In dat geval kun je ook de prijs van je zelf gekweekte groenten afzetten tegen dezelfde producten in de winkel en zo een rendement over je tuin en inzet berekenen. Voor hoeveel moestuinders zal deze opbrengst, of dit rendement, een rol spelen? Zaken als plezier, resultaat of het hebben van onbespoten en misschien gezondere producten zullen de overhand hebben.

Door stroom en dus ook zelf duurzaam opgewekte stroom te zien als niets anders dan een consumptiegoed, veranderd ook je perceptie en kunnen andere motieven een rol spelen bij het aanschaffen (of opwekken) daarvan. Scharreleieren- en vlees zijn immers ook duurder en dat vinden de meeste mensen heel acceptabel.

Het kan ook misgaan

Bij een moestuin kan je oogst mislukken, bij bijvoorbeeld zonnepanelen maken we in die zin vaak een erg optimistische schatting factoren als schade, technische defecten en een daling van de prijs van duurzame stroom, laten we graag buiten beschouwing. Zelf opwekken betekent niet alleen een mogelijk rendement in de toekomst, maar ook dat je alle financiële en andere risico’s, die normaal gesproken collectief gedragen worden naar je toetrekt.

Laten we vooral massaal zonnepanelen nemen, want dat voelt goed!

Dus wel of geen zonnepanelen? Ik zou zeggen van wel, want als we massaal zonnepanelen gaan plaatsen versnellen we de transitie. De transitie brengt ons uiteindelijk naar het next level, en daarin kunnen we comfortabeler, maar vooral ook in betere milieu-omstandigheden verder leven. Met het plaatsen van zonnepanelen doe je iets goeds, en dat voelt uiteindelijk (onbetaalbaar) goed.

The role of the citizens in the energy transition

Citizens can support and fasten the energy transition. To show how this work let’s take ‘s-Hertogenbosch as an example. ‘s-Hertogenbosch is a city and municipality, and also the capital of the dutch province Noord Brabant. The historical city is the center of the municipality which contains also other neighborhoods and some villages. ‘s-Hertogenbosch got city rights in 1185 and also the historical villages like Orthen, Empel and Engelen already exists since 816 A.C. Nowadays 143.945 people live together in the municipality ‘s-Hertogenbosch.

The local government of ‘s-Hertogenbosch has set the target to be climate neutral in 2050. There is a collective energy alternative in ‘s-Hertogenbosch too. It is called Energie Coöperatie 073 (EC073). EC073 is a organization of volunteers and has got about 350 members, which are all citizens of ‘s-Hertogenbosch. The volunteers of EC073 works in teams. One team stimulates neighborhoods to start projects for energy saving and to become prosumers. Prosumers mostly install PV systems on their houses, which can be collectively bough. Other actions for collective purchasing (co-buying) insulation measures can be organized too. Other teams work on projects for decentralized energy, they work on both wind and solar projects.

In the Netherlands bottom-up energy initiatives may play an important role in the energy transition. When citizens start projects for decentralized renewable energy they could play an important role in the transition, because of decentralized production requires changes in energy infrastructure and other societal domains too. Recent investigation of CE Delft showed that prosumers can produce a significant part of the total energy demand in 2050, see http://www.cedelft.eu/publicatie/the_potential_of_energy_citizens_in_the_european_union/1845.

To be successful EC073 should understand their role in the energy transition: They are only the ‘start’. While EC073 can help create renewable energy, it’s impact on the energy system in terms of the percentage of energy generated in ‘s-Hertogenbosch might be relatively modest. It’s added value, however, lies more in experimenting with how they in the future might integrate vast amounts of sustainable energy production in the landscape of ‘s-Hertogenbosch. (Zuidema, C., 2015)

Subsidies and the financial benefits are not enough to encourage people to engage in the many sustainable energy behaviours needed in a truly sustainable energy transition. (Steg, L., Perlaviciute, G., & Van der Werff, E. 2015). For those reasons it is important to employ strategies that target or enhance motivation to engage in sustainable energy behavior. So education and knowledge sharing can be an important role of EC073 in ‘s-Hertogenbosch’s society.

EC073 connects people with with knowledge about different disciplines needed for a successful transition. Because of all member are citizens of the society too, they can be a trustful and local source of knowledge for solutions in the energy transition and reduce societal resistance. They got knowledge about local land uses and other socio-economic activities unique for ‘s-Hertogenbosch.

Last but not least people are more likely to engage in sustainable energy behaviours when when they expect that others would approve of it (Allcot, 2009; Harland et al., 1999; Nolan, Schultz, Cialdini, Goldstein, & Griskevicius, 2008). And help them to confirm them that they’re doing the right thing. Doing good feels good. People do trust NGO’s like EC073 more than companies and governments.

Some sustainable energy behaviors involve some degree of discomfort or are financially costly. Sustainable energy transitions will be seen as unfair if certain groups in society face most of the costs, while other groups in society mainly enjoy the benefits, which may reduce their acceptability (Schuitema & Bergstad, 2012). So at the end EC073 can really fasten the transition when the are being capable to build a large community and enable as much as possible citizens to connect, become a member, start producing energy and become more pro-environmental.

Google Customer Reviews and Woocommerce

Google Customer Reviews are available for selected countries now, including The Netherlands and Belgium. At the moment i’m not sure if this service should replace or extend other review services like Trustpilot and The Feedback Company.

To use the Google Customer Review service a is Google Merchant account is required.

To use this service you’ll have to add some JavaScript code to the order confirmation page of your webshop. For Woocommerce you can easily use the woocommerce_thankyou hook to add the JavaScript code. To get the required information of the order you can create a new instance of the WC_Order class inside your custom function of the hook as follows:

$order = new WC_Order( $order_id );

The WC_Order class inherit properties from WC_Abstract_Order which provide you the required information about the customer. Properties for both the customer’s e-mail address and shipping address are available.

The final code for the hook may look like that shown beneath. You can add this code in the functions.php file in your theme directory:

add_action( ‘woocommerce_thankyou’, ‘my_google_reviews’ );
function my_google_reviews( $order_id ) {

// Lets grab the order
$order = new WC_Order( $order_id );
?>
<script src=”https://apis.google.com/js/platform.js?onload=renderOptIn” async defer></script>

<script>
window.renderOptIn = function() {
window.gapi.load(‘surveyoptin’, function() {
window.gapi.surveyoptin.render(
{
“merchant_id”: 11111111,
“order_id”: “<?php echo $order_id; ?>”,
“email”: “<?php echo $order->billing_email; ?>”,
“delivery_country”: “<?php echo $order->shipping_country; ?>”,
“estimated_delivery_date”: “<?php echo my_delivery_date(); ?>”
});
});
}
</script>
<?php
}

As you can see in the above the estimated delivery date value is dynamically set by an other custom function. My custom my_delivery_date() look like that shown below:

function my_delivery_date($send_day = 1) {

if (date(‘N’) === “5” && date(“G”) >= 16) { //vrijdag
$send_day += 3;
}
elseif (date(‘N’) === “6”) { //zaterdag
$send_day += 2;
}
elseif (date(‘N’) === “7”) { //zondag
$send_day += 1;
}
elseif ( date(“G”) >= 16) {
$send_day += 1;
}
return date(‘Y-m-d’,time()+24*60*60*$send_day);
}

The above function is used for my webshops at Webvrouw.nl and Menstruatiecups.nl. For Menstrualcups.eu which has many international orders i can used the same code, after setting $send_day to for instance 3 days.

You can also use the following JavaScript code to set the language of the service.

<!– BEGIN GCR Language Code –>
<script>
window.___gcfg = {
lang: ‘nl’
};
</script>
<!– END GCR Language Code –>

Because of the same code is used to set the language of the badge, i’ve add the language code only to the footer.php file of my theme. The footer.php file also contains the JavaScript code for the Badge. The badge will look like that shown in the figure below:

Badge Google review service

Save

Bootstrap 4’s responsive navbars

Bootstrap 4 is in development. The alpha 3 stage had been reached yet. The new navbar is a simple wrapper for positioning branding, navigation, and other elements into a concise navigation header.

Many people has started testing Bootstrap 4 already. Before you start you should know that i did NOT switch from Less to Sass, but Bootstrap did. The CSS code of Bootstrap 4 is built with Sass now. Those who are no familiar with Sass yet should definitely read my new Sass and Compass Designer’s Cookbook book.

You can use Bootstrap CLI to test Bootstrap 4. Many templates are available yet. Bootstrap CLI is suitable for fast prototyping too!

At the time of writing this blog the code for the responsive navbar is not finished yet. I will provide you some quick fixes which enable you to use the responsive navbar in your new Bootstrap 4 projects. Notice that you should not use any alpha code for production.

The HTML code for a responsive navbar may look like that shown beneath:

<nav class="navbar navbar-dark navbar-full" role="navigation">
<div class="container">
<a class="navbar-brand" href="index.html">Navbar</a>
<button class="navbar-toggler hidden-md-up pull-xs-right" type="button" data-toggle="collapse" data-target="#collapsiblecontent">
&#9776;
</button>
<ul class="nav navbar-nav navbar-toggleable-sm collapse" id="collapsiblecontent">
<li class="nav-item">
<a class="nav-link active" href="#">Home <span class="sr-only">(current)</span></a>
</li>
<li class="nav-item">
<a class="nav-link" href="#">Features</a>
</li>
<li class="nav-item">
<a class="nav-link" href="#">Pricing</a>
</li>
<li class="nav-item">
<a class="nav-link" href="#">About</a>
</li>
</ul>
</div>
</nav>

Notice the hidden-md-up and navbar-toggleable-sm classes. The hidden-md-up class ensure that the “hamburger” menu to toggle the collapsing of the menu is only visible on the small viewports (the xs and sm grids). The navbar-toggleable-sm class collapses the menu and make it toggleable on the the xs and sm grids. The responsive navbar requires Bootstrap’s JavaScript Collapse plugin. When your navbar contains dropdowns, as explained later on, the Dropdown Plugin is required too.

Till the alpha-3 release of Bootstrap 4 the menu items do not stack for the collapsed menu. You can fix this by using the following SCSS code and recompile Bootstrap:

.navbar {
@include media-breakpoint-down(sm) {
.navbar-brand,
.nav-item {
float: none;
}
}
}

Now your menu items stack, but all nav items except from the first one got a margin-left. Fix the margin by editing the following SCSS code:

.navbar {
@include media-breakpoint-down(sm) {
.nav-item + .nav-item {
margin-left: 0;
}
}
}

Both solutions provide above use the media-breakpoint-down() mixin. Setting the @media with a max-width afterward will break the mobile first nature of Bootstrap 4, but for now these quick fixes will help you to test and protype with Bootstrap before the final version is released.

Dropdown menus in the navbar of Bootstrap 4

Bootstrap’s Dropdown Plugin enable you to create dropdown menus with ease. You can also add these dropdown menus in your navbar as follows:

<ul class="nav navbar-nav navbar-toggleable-sm collapse" id="collapsiblecontent">
<li class="nav-item">
<a class="nav-link active" href="#">Home <span class="sr-only">(current)</span></a>
</li>
<li class="nav-item dropdown">
<a class="nav-link dropdown-toggle" data-toggle="dropdown" href="#" role="button" aria-haspopup="true" aria-expanded="false">
Features
</a>
<div class="dropdown-menu">
<a class="dropdown-item" href="#">Action</a>
<a class="dropdown-item" href="#">Another action</a>
<a class="dropdown-item" href="#">Something else here</a>
<div class="dropdown-divider"></div>
<a class="dropdown-item" href="#">Separated link</a>
</div>
</li>
</ul>

When expecting the results in your browser you’ll find that the second menu item got a awesome dropdown menu:

Dropdown menu on the large grid

For screens smaller than the responsive breakpoint (768px) the dropdown menu should act like a normal nested ul element. Again Sass will save us. You can use the the following SCSS code to turn the dropdown menu into a nested collapsing element of list of nav items:

@include media-breakpoint-down(sm) {
.navbar {

.nav-item + .nav-item {
margin-left: 0;
}

.dropdown {
position: initial;
}

.dropdown-menu {
position: initial;
z-index: initial;
float: initial;
border: initial;
border-radius: initial;
}
}
}

On the small viewports the dropdown menu will now look like that shown in the figure below:

Dropdown menu in the small grid

You can use Bootstrap CLI to test the responsive Bootstrap 4 navbar with dropdown menus:

[sudo] npm install -g gulp bower
npm install bootstrap-cli --global

And use the following command to set up the responsive Bootstrap 4 navbar with dropdown menus example:

bootstrap new --template responsive-navbar-dropdowns

Justified navbar items

Bootstrap 4 removes the option to justify your navbar items. You can justify your navbar items in Bootstrap 4 by using the nav-justified mixin:

// Justified nav links
// -------------------------

@mixin nav-justified($breakpoint: md) {
width: 100%;

.nav-item {
float: none;
}

.nav-link {
text-align: center;
margin-bottom: 5px;
}

> .dropdown .dropdown-menu { //todo: remove child selector
top: auto;
left: auto;
}

@include media-breakpoint-up($breakpoint) {
.nav-item {
display: table-cell;
width: 1%;
}
.nav-link {
margin-bottom: 0;
}
}
}

Use the following SCSS code to use the nav-justified mixin above:

.navbar {
@include nav-justified;
}

Recompile Bootstrap and you’ll find that your navbar will look like that shown in the figure below:

You can test the Justified navbar items for Bootstrap 4 with Bootstrap CLI again:

bootstrap new --template nav-justified

Centered navbar items

To center a ul element inside a div element you’ll have to set text-align: center (you can use the predefined text-xs-center class of Bootstrap for that) and display: inline-block; for your centered list.

Your HTML code:

<nav class="navbar navbar-light main-nav">
<div class="container text-xs-center">
<ul class="nav navbar-nav pull-xs-left">
<li class="nav-item active">
<a class="nav-link" href="#">Home</a>
</li>
<li class="nav-item">
<a class="nav-link" href="#">Download</a>
</li>
<li class="nav-item">
<a class="nav-link" href="#">Register</a>
</li>
</ul>

<ul class="nav navbar-nav" style="display: inline-block;">
<li class="nav-item"><a class="nav-link" href="#">Website Name</a></li>
</ul>

<ul class="nav navbar-nav pull-xs-right">
<li class="nav-item">
<a class="nav-link" href="#">Rates</a>
</li>
<li class="nav-item">
<a class="nav-link" href="#">Help</a>
</li>
<li class="nav-item">
<a class="nav-link" href="#">Contact</a>
</li>
</ul>
</div>
</nav>

The results:

How to set up Panini for different environments

Panini is a super simple flat file generator for use with Gulp. It compiles a series of HTML pages using a common layout. These pages can also include HTML partials, external Handlebars helpers, or external data as JSON or YAML.

Consider the case you code a Gulp build process with different environments for development and production. Then in your Panini templates you’ll also have the possibility to create conditionals which depends on the stage you are working in.

For instance to use minified files in your production environment. In your template you’ll need something like that shown below:

<link rel="stylesheet" href="{{root}}css/app{{#if production}}.min{{/if}}.css">

The above does not work, because of Panini uses the Handlebars helpers. The default #if helper of Handlebars does not support conditional comparisons. You should create your own helper and save it in the helpers folder:

module.exports = function(a, options) {
if (a === true) {
options.fn(this)
} else {
options.inverse(this);
}
}

Save the file with the name “iftrue.js” in the helpers folder, to make {{iftrue}} avaible in your templates. After adding the helper you can use:

<link rel="stylesheet" href="{{root}}css/app{{#iftrue production}}.min{{/iftrue}}.css">

The only thing left to do now is set the “production” variable itself. The gulp-environments plugin makes it convenient to create separate environments, such as development and production, to run your tasks in. You can install this plugin now by running the following command:

npm install --save-dev gulp-environments

Now you can create the following tasks:

gulp.task('set-development', development.task);
gulp.task('set-production', production.task);
gulp.task('default', ['set-development','compile-html']);
gulp.task('deploy', ['set-production','compile-html']);

Then your compile-html task may look like that shown beneath:

gulp.task('compile-html', function(cb) {
gulp.src('html/pages/**/*.html')
.pipe(panini({
root: 'html/pages/',
layouts: 'html/layouts/',
partials: 'html/includes/',
helpers: 'html/helpers/',
data: development() ? 'html/data/development' : 'html/data/production'
}))
.pipe(gulp.dest('_site'));
cb();
});

Both the html/data/development and html/data/production directories should contain a production.json file. The production.json production.json in the html/data/production directory contains only true and the one in the html/data/development directory contains only false.

That’s all!

NO, i did NOT switch from Less to Sass!

ince i announced my new Book a while ago, many people already asked me if i did switch from Less to Sass. My new book is called “Sass and Compass Designer’s Cookbook” and before i wrote some books about Less. I’m not going to tell you which pre-processor for CSS code you should use. Many others already wrote about Less vs Sass. I only advice you to use a pre-processor for CSS ever, if you do not yet you should start today!

CSS pre-processors like Sass and Less help you to code your CSS code DRY (Do not Repeat Yourself). Pre-processors solve the disability of CSS to use variables and function to prevent code duplications. Coding non-DRY CSS code every day is definitely a defect in your develop process and there is no reason to not fix this defect directly!

What are the differences between Sass and Less? Sass has been written in Ruby and Less in JavaScript (original in Ruby too).

Less runs in Node and browser (client side), Rihno support seems to be dropped since v2, but their is also less4j. Most people will only use Less in browser for testing purposes. Less in Node can be used for the command line compiler and easily integration with task runners like Grunt and Gulp to set up complete build chains.

On the other hand there is libsass, the c/c++ library with interpreters for C, Node, JavaScript and even Ruby. The JavaScript interpreter enable you to run Sass in browser too, whilst node-sass can be used to set up a build chain.

I think the big difference will be the language itself. Less is declarative language designed to behave and look as closely to css as possible. Sass on the other hand looks more like a imperative language. Both languages extend CSS with variables, nesting, mixins and inheritance. Sass allows function whilst Less does not, Sass uses if / else statement and Less uses guards to achieve the same. Same for loops; Sass has a @while and @for directive and Less uses guards here too.

Side effects of the declarative nature of Less are the lazy loading and last declaration wins rule for variables, which means that you can easily override any variable by putting the definition afterwards. The ability to put a variable definition afterwards makes Less very suitable to implement flexible frameworks and other reusable structures.

But i’m sure that you are still wondering which pre-processor you should use for your project. I think your choice should depend on the components and frameworks you will use for your project. When you start a Foundation project you will choose Sass and for a Bootstrap 3 project Less will be a better choice.

You should notice that Bootstrap 4 switches from Less to Sass recently. Their motivation: “Sass compiles faster than ever thanks to Libsass, and we join an increasingly large community of Sass developers”. The choice of the Bootstrap team could be the kiss of death for Less. Even if so, this is still not a proof of the superiority of Sass, because of factors which cause such a lock-in, or path-dependence may be very complex. Also remember the Video 2000 system of Philips or your own QWERTY keyboard.